Wartość osobowości cz. 1

Wszak jest to widocznym znakiem naszego czasu, żeby wolność osobowości odpychać i ukrywać poza tym, co jest ogólne i co działa nieosobowo, poza zasadami, prawami, rozporządzeniami i przepisami. Ale jest i pozostanie prawdą praktyczną, że nie jakieś zasady ogólne, nie księgi i papier, lecz ludzie na ludzi zawsze najgłębiej wpływali, gdyż tutaj działanie wychodzi od czegoś pierwotnego, samodzielnego, od trwałego ośrodka żywego i nadającego życie. Formy zewnętrzne, prawa, rozporządzenia, rozkłady nauk, metody, słowem, wszystko to, co ma znaczenie ogólne dla wychowania, karności i nauczania, to wszystko ma również ważne znaczenie; ale tego znaczenia nie należy przeceniać, gdyż występuje ono w całej pełni dopiero wtedy, gdy nad tym wszystkim włada nauczyciel wykształcony, z jasnym umysłem, z silnym charakterem i z wielką zręcznością, gdy włada nad tym w duchu właściwym, nie jako niewolnik tych form, lecz jako pan wszystkiego, co w nich jest owiane dobrym duchem. Właśnie nauczyciel łatwo wpada w niebezpieczeństwo, że stać się może niewolnikiem swego powołania; długoletnie nauczanie tych samych przedmiotów łatwo prowadzi do mechanizacji i do uszczerbku we właściwej samodzielności, do skrępowania wolnej osobowości.